นอนหลับดีๆ แต่กลับสะดุ้งตื่นกลางดึกอาจไม่ใช่เรื่องเล็ก มาดูสาเหตุว่าสมองเกิดอะไรขึ้น
อาการ “สะดุ้งตื่นกลางดึก” ทั้งที่ตอนแรกหลับสนิทดี บางคน […]
สังคมไทยและอีกหลายประเทศ “สุขภาพจิต” ยังคงเป็นประเด็นที่ถูกมองด้วยความเข้าใจผิด และยังเชื่อว่าผู้ที่เข้ารับการรักษาทางจิตเวชคือ “คนบ้า” หรือ “คนผิดปกติ” ทั้งที่ความจริงแล้วผู้ป่วยจิตเวชจำนวนมากยังสามารถเรียน ทำงาน และใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ เพียงแค่พวกเขาต้องการ การดูแลรักษาอย่างเหมาะสม เหมือนกับผู้ที่ป่วยเป็นโรคทางกาย การตีตราหรือเหมารวมผู้ป่วยว่าเป็นคนแปลกแยก ไม่เพียงทำให้ผู้ป่วยรู้สึกโดดเดี่ยว แต่ยังเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเข้าถึงการรักษาและการใช้ชีวิตในสังคมอย่างเท่าเทียม
ทำไมสังคมจึงยังตีตราผู้ป่วยจิตเวช
- ความไม่รู้และความเข้าใจผิด
คนจำนวนมากยังเชื่อว่าภาวะทางจิตใจเกิดจาก “ความอ่อนแอ” หรือ “ไม่สู้ชีวิต” จึงมองผู้ป่วยอย่างเหมารวม
- ภาพจำจากสื่อ
ละคร ภาพยนตร์ หรือข่าว นำเสนอผู้ป่วยจิตเวชในมุมที่รุนแรง เช่น ก้าวร้าว อันตราย จนกลายเป็นภาพติดตา
- ค่านิยมทางวัฒนธรรม
ในบางครอบครัว การเข้าพบจิตแพทย์ถูกมองว่าเป็นเรื่องน่าอาย หรือทำให้เสียชื่อเสียง
- การขาดพื้นที่พูดคุย
คนส่วนใหญ่ไม่คุ้นเคยกับการพูดเรื่องสุขภาพจิตในที่สาธารณะ ทำให้เรื่องนี้ยังเป็น “ความลับ” และถูกปกปิด
ผลเสียของการตีตรา
- ผู้ป่วยไม่กล้าเข้ารับการรักษา เพราะกลัวถูกมองว่า “บ้า” หรือ “ผิดปกติ”
- เกิดการเลือกปฏิบัติ เช่น ไม่ได้รับโอกาสในการทำงาน หรือถูกกันออกจากกิจกรรมสังคม
- สภาพจิตใจแย่ลง ความรู้สึกโดดเดี่ยวและอับอายอาจทำให้อาการหนักกว่าเดิม
- ครอบครัวได้รับผลกระทบ การตีตราไม่เพียงกระทบผู้ป่วย แต่ยังทำให้ครอบครัวรู้สึกกดดันและถูกสังคมจับตามอง
ผู้ป่วยจิตเวชก็เหมือนผู้ป่วยโรคกาย
สิ่งที่ควรตระหนัก คือ โรคทางจิตเวชก็เหมือนโรคทางกาย ที่สามารถเกิดขึ้นกับใครก็ได้ หากได้รับการรักษาที่เหมาะสม ผู้ป่วยสามารถฟื้นฟูและกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ
- ผู้ป่วยโรคซึมเศร้า สามารถทำงานและดูแลครอบครัวได้
- ผู้ป่วยโรควิตกกังวล สามารถเรียนหนังสือและเข้าสังคมได้
- ผู้ป่วยโรคไบโพลาร์ หลายคนประสบความสำเร็จในหน้าที่การงาน
ทำไมเราต้องเลิกเหมารวมว่าเป็นคนแปลกแยก
- เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษาเร็วขึ้น
เมื่อไม่ถูกตีตรา ผู้คนจะกล้าปรึกษาผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่เริ่มมีอาการ ทำให้การรักษามีโอกาสสำเร็จสูง
- เพื่อสร้างสังคมที่เท่าเทียม
การยอมรับผู้ป่วยจิตเวชคือการยอมรับว่าทุกคนมีคุณค่า ไม่ว่าจะแข็งแรงหรือเจ็บป่วย
- เพื่อป้องกันการสูญเสีย
หลายครั้งที่ผู้ป่วยไม่ได้รับการดูแลที่เหมาะสมเพราะถูกปิดกั้นทางสังคม จนนำไปสู่การทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น
- เพื่อสร้างตัวอย่างที่ดีให้คนรุ่นใหม่
เด็กและเยาวชนที่เติบโตในสังคมที่เปิดกว้างเรื่องสุขภาพจิต จะเรียนรู้ที่จะยอมรับความหลากหลายมากขึ้น
เราจะช่วยลดการตีตราได้อย่างไร
- ใช้ถ้อยคำที่เหมาะสม
แทนที่จะพูดว่า “บ้า” หรือ “ผิดปกติ” ควรใช้คำว่า “ผู้ป่วยจิตเวช” หรือ “ผู้มีภาวะสุขภาพจิต”
- ให้ความรู้กับสังคม
สนับสนุนการรณรงค์และให้ข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคทางจิตเวช
- เปิดพื้นที่พูดคุย
ครอบครัว โรงเรียน และที่ทำงานควรเปิดรับการพูดเรื่องสุขภาพจิต โดยไม่ตัดสิน
- สนับสนุนผู้ป่วยรอบด้าน
ไม่ว่าจะเป็นการรักษา การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน การยื่นมือช่วยเหลือเล็ก ๆ น้อย ๆ สามารถเปลี่ยนชีวิตคนได้
ตัวอย่างจากต่างประเทศ
หลายประเทศได้เดินหน้าลดการตีตราผู้ป่วยจิตเวช เช่น
- สหราชอาณาจักร มีโครงการ “Time to Change” รณรงค์ให้คนทั่วไปเข้าใจและเปิดใจเรื่องสุขภาพจิต
- ญี่ปุ่น มีการปรับปรุงคำเรียกผู้ป่วยในเอกสารราชการจากคำที่ตีความในเชิงลบ เป็นคำที่ให้เกียรติและเป็นกลางมากขึ้น
ผู้ป่วยจิตเวช ไม่ใช่คนผิดปกติหรือแปลกแยก ความเข้าใจจากสังคมจะช่วยให้พวกเขาฟื้นฟูและกลับมาใช้ชีวิตอย่างเต็มศักยภาพ แทนที่จะตีตรา เราควรเริ่มต้นจากการฟังด้วยใจ เปิดรับความแตกต่าง และยอมรับว่าทุกคนมีสิทธิ์ที่จะได้รับการดูแลสุขภาพทั้งกายและใจอย่างเท่าเทียม หากสังคมร่วมกันเปลี่ยนทัศนคติ วันหนึ่ง “สุขภาพจิต” จะไม่ใช่เรื่องต้องซ่อนอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นเรื่องที่เรากล้าพูดถึงและดูแลอย่างเปิดเผย
