ญี่ปุ่นเดินหน้ากฎหมายเพื่อสนับสนุน AI ในวงการแพทย์

ญี่ปุ่น เป็นประเทศที่มีการพัฒนาเทคโนโลยีด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการนำปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI เข้ามาเสริมระบบบริการทางการแพทย์ ตั้งแต่การวินิจฉัยภาพถ่าย การวิเคราะห์ข้อมูลสุขภาพ ไปจนถึงการคาดการณ์โรค ล่าสุดรัฐบาลญี่ปุ่นกำลังผลักดันกรอบกฎหมายชุดใหม่ ที่จะสนับสนุนการใช้ AI ในทางการแพทย์ให้เกิดขึ้นอย่างกว้างขวางและปลอดภัยในปี 2025

เป้าหมายของการปรับปรุงกฎหมาย

แนวคิดหลักของการปรับกฎหมายในครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงแค่สนับสนุนเทคโนโลยี แต่คือการสร้าง “สมดุล” ระหว่างการพัฒนาอย่างรวดเร็วของ AI กับ “สิทธิความเป็นส่วนตัวของผู้ป่วย” ที่เป็นพื้นฐานสำคัญของระบบสุขภาพญี่ปุ่น รัฐบาลญี่ปุ่นเล็งเห็นว่าการมีกรอบกฎหมายที่ทันสมัย จะช่วยให้โรงพยาบาล ผู้ให้บริการเทคโนโลยี และผู้ป่วยสามารถร่วมกันใช้ประโยชน์จาก AI ได้อย่างมั่นใจ โดยไม่ละเลยเรื่องจริยธรรมหรือความปลอดภัยของข้อมูล

ตัวอย่าง AI ที่ใช้งานแล้วในญี่ปุ่น

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ญี่ปุ่นได้เริ่มทดลองใช้งาน AI ในหลายมิติของระบบสุขภาพ เช่น

• ระบบวิเคราะห์ผลเอกซเรย์ทรวงอก และ CT scan เพื่อช่วยให้แพทย์วินิจฉัยโรคปอดและหลอดเลือดได้เร็วขึ้น
• เครื่องมือประเมินความเสี่ยงในการล้มของผู้สูงอายุ โดยอิงจากข้อมูลการเคลื่อนไหวแบบเรียลไทม์
• ระบบช่วยวางแผนการใช้ยาสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เพื่อป้องกันการใช้ยาซ้ำซ้อน

ความท้าทายเรื่องข้อมูลสุขภาพ

ประเด็นที่ทำให้ญี่ปุ่นยังไม่สามารถขยายการใช้งาน AI ได้อย่างเต็มรูปแบบ คือ ข้อจำกัดด้านกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลสุขภาพส่วนบุคคล ซึ่งถือว่าเป็นข้อมูลที่มีความอ่อนไหวสูงในระบบกฎหมายของญี่ปุ่น ด้านกฎหมายและสาธารณสุขหลายฝ่ายเสนอให้มีการสร้างกลไก “การแบ่งปันข้อมูลอย่างมีจริยธรรม” เช่น การใช้ข้อมูลในรูปแบบไม่ระบุตัวตน หรือการให้ผู้ป่วยสามารถยินยอมการใช้ข้อมูลของตนได้อย่างโปร่งใส กฎหมายใหม่ที่กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณานี้ จึงเน้นการออกแบบระบบ “อนุญาตให้ใช้” อย่างเหมาะสม เพื่อให้การพัฒนา AI ไม่ต้องหยุดชะงักจากข้อจำกัดทางกฎหมาย

เสียงสะท้อนจากภาคส่วนต่าง ๆ

แพทย์และนักวิจัยจำนวนมากในญี่ปุ่นสนับสนุนแนวทางใหม่ของรัฐบาล เพราะเชื่อว่า AI จะช่วยแบ่งเบาภาระงานที่กำลังเพิ่มขึ้นจากสังคมผู้สูงวัย และยังช่วยลดข้อผิดพลาดในการดูแลรักษาได้ นักกฎหมายและนักจริยธรรมก็เน้นย้ำว่าการออกกฎหมายครั้งนี้ต้องมีการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนอย่างรอบด้าน เพื่อไม่ให้ประชาชนรู้สึกว่าข้อมูลของตนถูกนำไปใช้อย่างไม่มีหลักประกัน

การขับเคลื่อนเชิงระบบ

การเดินหน้ากฎหมาย AI ในทางการแพทย์ของญี่ปุ่นไม่ได้เป็นแค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็นภาพสะท้อนของ “การปรับโครงสร้างระบบสุขภาพทั้งระบบ” เพื่อให้สามารถรับมือกับความท้าทายในอนาคต เช่น การขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์ และภาระงานที่เพิ่มขึ้นจากผู้สูงอายุ กฎหมายฉบับใหม่นี้ยังคาดว่าจะเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนเข้ามามีบทบาทในการร่วมพัฒนาแพลตฟอร์มข้อมูลสุขภาพระดับชาติ โดยมีภาครัฐเป็นผู้กำกับดูแลอย่างใกล้ชิด

ท่ามกลางประเทศในเอเชีย ญี่ปุ่น ถือเป็นผู้นำในด้านการพัฒนาเทคโนโลยีสุขภาพและการออกแบบนโยบายด้าน digital health ที่ชัดเจน หากกฎหมายฉบับใหม่นี้ได้รับการอนุมัติและขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปธรรม ญี่ปุ่นอาจกลายเป็นต้นแบบสำคัญของการออกแบบระบบ AI ที่เป็นมิตรกับผู้ป่วยและมีจริยธรรมในระดับนานาชาติ

เขียน/เรียบเรียง โดย: ClinicInsights.asia